Openbaring is een intrigerend Bijbelboek. Het laatste Bijbelboek houdt de gemoederen flink bezig, in het verleden, maar ook nu nog. Van uitgekristalliseerde eindtijdscenario’s tot een soort van sprookjesboek; van tot in detail vastgelegde gebeurtenissen tot een globaal overzicht van wat er toen (lees: in de 1^e eeuw van onze jaartelling gebeurde. Meningen en diverse interpretaties struikelen over elkaar. Het is niet voor niets dat Openbaring over het algemeen als een moeilijk te lezen en te begrijpen boek wordt gezien.

Het is noodzakelijk om een aantal ‘leesregels’ vast te stellen. Een bijzonder boek vraagt om een bijzondere manier van lezen. Net zoals je een kookboek anders leest dan een roman. En het instructieboekje van je auto lees je weer anders dan een stripboek. Het anders lezen van een bepaald boek heeft alles te maken met het verschil in genre van een boek. Over het algemeen worden drie soorten genre gevonden in Openbaring: de briefvorm, profetie en apocalyptiek.

Briefvorm

De briefvorm spreekt voor zich. Er is sprake van een aanhef en van geadresseerden, al in het eerste hoofdstuk (1:4-5) en uiteraard bij alle zeven brieven (2:1, 8, 12, 18; 3:1, 7 en 14). Of tussen 3:22 en 4:1 een knip gezet moet worden waardoor hoofdstuk 4 tot 22 niet tot de briefvorm behoren is nog maar de vraag. Het terugkeren van de profetie, de nadruk op het horen van dit boek en de groet in 22:18-21 wijzen op een eenheid (zie ook 1:3) en vormen een natuurlijke afsluiting voor de briefvorm.

Profetie

Het boek Openbaring spreekt er zelf over dat het een profetie is (1:3, 22:7, 10, 18-19). Profetie is beslist geen christelijke variant van waarzeggerij. Alsof profeten en profetessen de toekomst kunnen voorspellen. Profetie ‘duidt het heden en schouwt de toekomst’. Daarmee bedoel ik dat God door middel van de profeet huidige praktijken aan de kaak stelt èn tegelijkertijd een beeld van de toekomst schetst. Dat betekent dat de profeet cultuur, maatschappij en individuen ‘weegt’ door de ogen van God. Vaak mondt dit uit in een oproep tot bekering: een terugkeren tot God. Tegelijkertijd laat God bij monde van de profeet weten dat het niet voor altijd zo zal blijven. God is een God van hoop en herstel. Dit komt terug in het ‘schouwen van de toekomst’: in grote lijnen schets de profeet een beeld van de (vaak verre) toekomst zoals God deze zal gaan uitwerken.

Apocalyptiek

Deze laatste term komt uit het Grieks en betekent ‘onthullen’. De manier van schrijven was zeer gewoon onder Joden en christenen voor en na het begin van onze jaartelling. Denk bijvoorbeeld aan de Bijbelboeken Ezechiël en Daniël. Apocalyptische literatuur beschrijft een kosmisch dualisme: twee strijdende krachten in ons universum. De ene kracht slecht (satan, demonen), de andere kracht goed (God, engelen). Beide krachten worden op aarde belichaamd in de strijd tussen goed en kwaad en mensen worden ‘gedwongen’ een kant te kiezen. Deze strijd wordt levendig beschreven met tal van beelden die een groot appèl doen op het gevoel en de verbeeldingskracht van de toehoorder/lezer. Het boek Openbaring is niet geschreven om te verhullen, maar om te onthullen. Het doel is niet om te speculeren over de toekomst, maar om theologisch inzicht te verwerven. Je kunt zeggen dat Openbaring ons een kijkje achter de schermen van het wereldtoneel geeft.

➡️ Dit artikel is een onderdeel uit het artikel Kern en Structuur van de zeven brieven in Openbaring 2-3 door Marco Wittenberg. Wil je het hele artikel lezen en meer ontdekken over leertradities, de literaire structuur en de kern van de zeven brieven? Bestel dan het magazine uit 2017 met dit artikel hier. Al beschikbaar vanaf € 4,95.