Waar woont God?

Waar is God? Dit is een vraag die velen stellen. En daarmee vraagt men naar de aanwezigheid van God op aarde. Waaraan kan ik zien dat Hij er is, waar werkt Hij, waar woont Hij op aarde? Daarop wil ik een antwoord zoeken, voornamelijk vanuit het Nieuwe Testament.

Jezus Christus als Gods tabernakel
In Joh.1:14 lezen we het volgende: ‘Het Woord is mens geworden en heeft bij ons gewoond, vol van goedheid en waarheid, en wij hebben zijn grootheid gezien, de grootheid van de enige Zoon van de Vader.’ Het vleesgeworden woord heeft bij ons gewoond. Eigenlijk staat er: ‘en het heeft onder ons Zijn tent opgeslagen’ of  getabernakeld’ (eskēnōsen). Want het werkwoord skēnoō herinnert ons aan het wonen van God onder Israël in de ‘tent van de samenkomst’ (zie Ex.25:8,9; 29:46). Doordat het Woord onder ons was, hebben wij Gods ‘grootheid’(Gr. doxa) gezien. Doxa is de Griekse vertaling van het Hebreeuwse kābōd, dat betrekking heeft op de machtige manifestatie van Gods wezen (zie Ex.40:34,35; 1Kon.8:10,11; Ps.102:16,17, vgl. Op.15:8; 21:11,23). Dus skenoo, tabernakelen, spreekt over de aanwezigheid van de Eeuwige in de persoon van Jezus Christus.

Jezus Christus als Gods Wijsheid
Dezelfde boodschap brengt Johannes ook naar voren door het Woord dat mens geworden is, Jezus, te beschrijven met de kenmerken van de gepersonifieerde Wijsheid uit de boeken Job en Spreuken.2 Deze Wijsheid spreekt met goddelijk gezag en staat boven de geschiedenis. Deze Wijsheid in persoon is in het monotheïstische jodendom een omschrijving van God zelf. De boodschap van Johannes is daarom onomwonden deze: In Jezus is God zelf op aarde aanwezig. Meteen al in het eerste hoofdstuk van het evangelie naar Johannes vinden we meerdere kenmerken van de gepersonifieerde Wijsheid.

1. Voordat de wereld bestond woonde de Wijsheid bij God. (Spr.8:27-30; vgl. Joh.1:4,9)
2. De Wijsheid is aanwezig in de volkerenwereld. (Spr.8:15-16; vgl. Joh.1:4,9)
3. De Wijsheid daalt af naar de aarde (Spr.1:20-21; 8:1-5; vgl. Joh.1:9,14)
4. De Wijsheid is verborgen (Job 28:13, 21; vgl. Joh.1:10)
5. De Wijsheid wordt afgewezen. (Spr.1:24, 31-32; 8:36; vgl. Joh.1:11)
6. De Wijsheid wordt aanvaard door enkelen (Spr.1:33; 8:17,21,32-35; vgl. Joh.1:12)

Er is de laatste decennia een brede consensus ontstaan (in ieder geval in de Engelstalige wereld) om de christologie in het Evangelie naar Johannes te plaatsen tegen de achtergrond van de joodse wijsheidsleer. Aangezien de Wijsheid als persoon in het monotheïstische jodendom een omschrijving is van God zelf, is Jezus wanneer hij omschreven wordt in termen van Gods Wijsheid dus God zelf (vgl. Joh.1:1-2). We zien in het evangelie naar Johannes de contouren van de leer van de triniteit ontstaan.

De belijdenis dat Jezus God is, is niet een latere ontwikkeling in de vroege kerk, maar is al in het evangelie naar Johannes aanwezig. Ook is de leer van de incarnatie, van de menswording van God, geen latere mythische ontwikkeling binnen de christologie, maar behoort tot het hart van de boodschap van het Nieuwe Testament. Jezus Christus is het vleesgeworden Woord, de Verlosser, die zichzelf geeft tot heil van de wereld.

Kerk als Tempel van God
De tweede plaats waar God aanwezig is en werkt op aarde is in de christelijke kerk. Dat komt meer dan eens naar voren in de brieven van Paulus. Zo zegt hij in 1Kor.3:16 ‘Weet u niet dat u een tempel van God bent en dat de Geest van God in uw midden woont?’ In dit gedeelte spreekt Paulus over de kerk als een bouwwerk waaraan gebouwd moet worden. En dan stelt hij de Korintiërs de indringende vraag: ‘Weten jullie  niet dat jullie Gods tempel zijn?’ Merk op dat Paulus hier niet spreekt over de individuele gelovige (‘jij’), maar over de plaatselijke gemeente (‘jullie’), die als geheel de tempel van God is (vgl. 2Kor.6:16; Ef.2:21v.). En in 2Kor.6:16 zegt Paulus: ‘Wij zijn de tempel van de levende God, zoals God heeft gezegd: ‘Ik zal bij hen wonen en in hun midden verkeren, ik zal hun God zijn en zij mijn volk.’ (vgl. 1Kor.3:16). De gelovigen vormen samen de tempel van God.

De stelling dat de gelovigen de tempel van God zijn, wordt door Paulus beargumenteerd met een citaat uit het OT, dat hij inleidt met ‘zoals God heeft gezegd’, namelijk in  Lev.26:12. De gelovigen die behoren tot de gemeente van Christus zijn dus de woon- en verblijfplaats van God en worden ‘de tempel van de levende God’ genoemd. In de brief aan de Efeziërs komt Paulus hierop terug. We lezen in Ef.2:21-22, ‘Vanuit hem groeit het hele gebouw, steen voor steen, uit tot een tempel die gewijd is aan hem, de Heer, in wie ook u samen opgebouwd wordt tot een plaats waar God woont door zijn Geest.’ Paulus gebruikt een dubbele beeldspraak, nl. bouwen en groeien (vgl. Ef.3:17). Het beeld van het gebouw dat wordt ‘samengevoegd’ wordt aangevuld met het beeld van een lichaam, dat ‘groeit’ (Ef.4:15-16). Deze samenvoeging en groei is alleen mogelijk vanuit de verbondenheid, de relatie met Jezus Christus. Einddoel van dit bouwproces is een  tempel’, namelijk de woonplaats van God. Hij woont in de kerk ‘door zijn Geest’. Al hier en nu wordt de gemeente Gods tempel genoemd, zoals we ook zagen in de brief aan de Korintiërs. Maar hier in Efeziërs wordt duidelijk, dat het bouwproces nog niet af is. De éne gemeente van God, bestaande uit Joden en heidenen is nog niet af en nog niet volmaakt. Deze ‘tempel van God’ zal pas voltooid zijn op de dag dat Jezus Christus terugkomt.

Kerk als lichaam van Christus
Een tweede beeld dat Paulus gebruikt, is de gemeente als het ‘lichaam van Christus’. Paulus leert dat de kerk niet slechts een maatschappelijke organisatie of vereniging is, maar een organisme, te vergelijken met een menselijk lichaam (Rom.12:4; 1Kor.12:12vv.). Hij zegt: ‘Een lichaam is een eenheid die uit vele delen bestaat; ondanks hun veelheid vormen al die delen samen één lichaam. Zo is het ook met het lichaam van Christus.’ (1Kor.12:12). De kerk van Jezus Christus op aarde wordt door hem gezien als een lichaam, waarin de heilige Geest woont. De kerk is de woonplaats van Gods Geest op aarde. Zoals een menselijk lichaam bijeen gehouden wordt en levend is door de geest, zo wordt het lichaam van Christus bijeengehouden door de Heilige Geest (1Kor.12:13). Het beeld spreekt niet alleen over de woonplaats van Gods Geest, maar zegt ook iets over hoe die woonplaats eruit ziet. Het gaat over eenheid en diversiteit. De eenheid van de gemeente bestaat in de ene Heilige Geest, die de verschillende leden, ieder met een eigen functie, in harmonie doet samenleven en samenwerken. Hij vergelijkt de gemeente niet alleen met een lichaam (1Kor.12:12-16), maar zegt ‘u bent het lichaam van Christus en ieder van u maakt daar deel van uit’ (1Kor.12:27). Dit gaat verder dan onderlinge relaties. De gelovigen vormen samen mond en handen van Jezus Christus. Door zijn gemeente werkt Jezus Christus in deze wereld. De kerk van Christus is de woonplaats van Gods Geest op aarde.