Deel 9 van 9 van het thema ‘Leiderschap van oudsten ’ door Gijs van den Brink
In deze serie lessen hebben we laten zien dat het verschil in leiderschap in de vroegere brieven van Paulus (zonder ‘oudsten’) en de latere (met ‘oudsten’) niet veroorzaakt wordt door een overgang van een organische naar een institutionele kerkstructuur. Het heeft te maken met een schaalvergroting, een overgang van de huisgemeente naar de gemeente op stads- of streekniveau.
Leiders die een functie hebben in de nieuwtestamentische gemeenten worden geen ‘oudste’ genoemd, maar eerder ‘opziener’. Opzieners worden aangesteld op stadsniveau, niet op het niveau van de (huis)gemeente die op één plaats samenkomt. Daar biedt de structuur van de grootfamilie (‘extended family’) voldoende kader.
Op de vraag waarom Paulus in zijn vroegere brieven niet veel meer uitlegt wat een ‘leider’ is, moeten we dan ook geen theologische of geestelijke reden zoeken, maar een sociologische. De rol van het gezinshoofd of familiehoofd was vanzelfsprekend; die rol behoefde geen uitleg. Zolang de gemeente bestond uit één huiskerk, bepaalde het huisgezin de leiderschapsstructuur. De gastheer was tevens de leider van de gemeente. Dit kon ook een vrouw zijn, zo bv. Nymfa (Kol.4:15), en mogelijk ook Lydia (Hand.16:14) en Phoebe (Rom.16:1v).
‘Oudsten’ zijn in de vroegchristelijke gemeente (zoals ook in de synagoge) door de gemeenschap gerespecteerde, meestal oudere wijze mannen (uit gerespecteerde families). ‘Oudste’ is geen functie, maar een status. Wanneer de kerk uitbreidt tot meerdere (huis)gemeenten in een stad of streek en er behoefte ontstaat aan leiderschap op stadsniveau, worden uit deze oudsten leiders (episkopoi, opzieners) gekozen om de stads- of streekgemeente te besturen.
Tot slot wil ik wijzen op twee grote verschillen tussen de kerk in de eerste eeuw en de kerk van vandaag. De huidige kerken zijn niet plaatselijk, maar per gezindte georganiseerd. Elke denominatie heeft eigen leiders. Paulus zou dit sterk hebben afgewezen, zoals blijkt uit 1Kor.1:10-13.
Ten tweede zijn de bestuurlijke ‘oudsten’ geen leiders op stads- of streek niveau, maar heeft elke plaatselijke kerk eigen oudsten. Vergeleken bij het Nieuwe Testament is de doorsnee plaatselijke kerk in het Westen behoorlijk overgeorganiseerd. Het paradigma van het gezin of de familie dat zo centraal staat in het NT is in onze kerken vaak maar moeilijk zichtbaar. Ze hebben qua structuur meer weg van een vereniging of een organisatie binnen de zorg- of onderwijssector.
Toch zie ik positieve ontwikkelingen. Onder invloed van de charismatische beweging en migranten uit Azië en Afrika is de westerse kerk in de twintigste eeuw veel dynamischer geworden. Bovendien heeft de oecumenische beweging sterk bijgedragen aan een wederzijds respect tussen de verschillende denominaties.
Mijn verwachting is dat naarmate de secularisatie van de christelijke cultuur in het westen verder gaat, de geloofsgemeenschappen meer de vorm zullen aannemen van de christelijke gemeenten in het Romeinse rijk van de eerste eeuw.
Auteur: Gijs van den Brink
Uit: StudieBijbel Magazine
Dit is deel 9 van 9 beknopte blog over het thema “Leiderschap van oudsten” uit StudieBijbel Magazine, waar we de komende tijd een gedeelte van online zullen plaatsen. We hopen dat je hierdoor de Bijbel beter gaat begrijpen!
